“రామరాజు విద్యాసాగర్ రావు” నడిచే జల విజ్ఞాన గని


ప్రభుత్వానికి సాగునీటి సలహాదారు శ్రీ రామరాజు విద్యాసాగర్ రావు గారు మన మధ్య లేకపోవడం తెలంగాణా సమాజానికి తీరని లోటే గాక నాకు వ్యక్తిగతంగా కూడా పూడ్చలేని ఖాళీ. 2001 లో కె సి ఆర్ గారు తెలంగాణా రాష్ట్ర సమితిని ఈర్పాటు చేసినప్పటి నుండి ఆయనతో సన్నిహిత, వ్యక్తిగత సంబంధం ఏర్పడింది. ఆయన నిరాడంబర జీవిత శైలి వలన వయసుతో, హోదాతో నిమిత్తం లేకుండా ఎవరికైనా దగ్గరవుతారు. కె సి ఆర్ పక్కన కూర్చొని సాగునీటిపై జరిపే చర్చలని నేను కూడా శ్రద్దగా వినేవాడిని. తీరిక లేని ఉద్యమ కార్యాచరణ వలన ఆయన వ్యాసాలని క్రమం తప్పకుండా చదవలేకపోయినా కంట పడినప్పుడు అది ముఖ్యమైన వ్యాసమని తోచినప్పుడు దాచుకొని తీరిక దొరికినప్పుడు చవివేవాడిని. టి ఆర్ ఎస్ కార్యకర్తలకు శిక్షణా శిభిరాలు నిర్వహించినప్పుడు జల పాఠాలు చెప్పేది విద్యాసాగర్ రావు గారే. జటిలమైన సాంకేతక అంశాలని అరటి పాండు వొలిచి పెట్టినట్టు చెప్పే ఆయన పద్దతి వలన సాగునీటి సంగతులు, టి ఎం సిలు, క్యూసెక్కుల లెక్కలు తెలిసినవి. కృష్ణా, గోదావరి నదీ జలాల్లో తెలంగాణాకు న్యాయంగా దక్కవలసిన్ వాటాలపై, గోదావరి, కృష్ణా ట్రిబ్యునల్ తీర్పులపై ఆయన చెప్పిన పాఠాల వలన స్పష్టత వచ్చింది. అంతర్రాష్ట్ర సమస్యలపై ఆయనకున్న అవగాహన మరెవరికీ లేదు. ప్రాజెక్టుల స్థితిగతులపై ఎంతో కొంత తెలిసిన వారు ఉన్నప్పటికీ అంతర్రాష్ట్ర సమస్యలపై, గోదావరి, కృష్ణా ట్రిబ్యునల్లపై విద్యాసాగర్ రావు గారు మాత్రమే సాధికారికంగా వివరించేవారు. పార్టీ ఏర్పాటు చేసిన కార్యక్రమాల్లో సాగునీటి రంగంపై విద్యాసాగర్ రావుగారికే మాట్లాడే అవకాశం ఇచ్చేది కె సి ఆర్ గారు. ఆయన మాట్లాడితేనే ఆ అంశానికి సాధికారత వస్తుందని ఆయన నమ్మకం. విషయంలోని అంతస్సారాన్ని పసిగట్టడంలోనే ఆయన నైపుణ్యం కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు శ్రీశైలం జలాశయం కనీస నీటి మట్టాన్ని 834 అడుగుల నుంచి 854 పెంచడంలో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లక్ష్యం ఏమై ఉంటుదో, అకస్మాత్తుగా ఎటువంటి సర్వేలు, డి పిఆర్ లు లేకుండానే 165 టి ఎం సి ల గోదావరి నీటిని ఎత్తి పోసే దుమ్ముగూడెం నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ పథకాన్ని ఎందుకు చేపట్టినారో, ఎన్ని వ్యతిరేకతలు ఉన్నా పోలవరం ప్రాజెక్టుని ఎందుకు చేపట్టిందో .. అంతస్సారాన్ని ఆయన మాత్రమే వివరించగలిగినాడు. జలయజ్ఞం లక్ష్యం కృష్ణ నీళ్ళను రాయలసీమకు తరలించడం, గోదావరి నీటిని కృష్ణా ఆయకట్టుకు తరలించడం అన్న సారాంశాన్ని విప్పి చెప్పినవాడు విద్యాసాగర్ రావు. ఈ అవగాహన తర్వాత కాలంలో మంత్రిగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఉపయోగపడింది. ఈ స్పష్టత ఉన్నది గనుకనే తెలంగాణా ఏర్పడగానే ప్రభుత్వం తీసుకున్న తక్షణ నిర్ణయాల్లో దుమ్ముగూడెం – నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ ప్రాజెక్టు రద్దు. పుష్కలంగా నీటి లభ్యత ఉన్న గోదావరి నీటిని తెలంగాణా అవసరాలకు వినియోగించుకోవడానికి రీ ఇంజనీరింగ్ చేపట్టడానికి విద్యాసాగర్ రావు గారు ఇచ్చిన అవగాహన ఎంతగానో ఉపయోగపడింది.

తెలంగాణా ఏర్పడగానే ముఖ్యమంత్రి కె సి ఆర్ గారు సాగునీటి సలహాదారుగా విద్యాసాగర్ రావు గారినే నియమించినారు. సాగునీటి శాఖలో ప్రతీ కార్యక్రమంలో సలహాదారుగా తనవంతు పాత్రని పోషించినాడు. ప్రాజెక్టుల రీ ఇంజనీరింగ్ పై ముఖ్యమంత్రి సమక్షంలో జరిగిన కొన్ని వందల గంటల మేధోమధనంలో ఆయన క్రియాశీలంగా పాల్గొన్నాడు. అయన అపార అనుభవం ప్రాజెక్టుల రూపకల్పనలో కీలకమైనది . వారం వారం నిర్వహించే మిషన్ కాకతీయ విడియో కాన్ఫరెన్స్ లకు , ప్రాజెక్టుల సమీక్షా సమావేశాలకు , క్యాబినెట్ సబ్ కమిటీ సమావేశాలకు ఆయనని తప్పనిసరిగా ఆహ్వానించేవాడిని. సాధ్యం అయినపుడల్లా పాల్గొనేవాడు. డిల్లీలో కేంద్ర జల సంఘం, కేంద్ర జలవనరుల మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులతో ఆయనకున్న సంబందాలవలన అంతర్రాష్ట్ర సమస్యలని పరిష్కరించడానికి ఆయనకే పురమాయించేవాడిని. ఆయన భాద్యతగా ఆ పనులని నేరవేర్చేవారు. కృష్ణా జలాల్లో తెలంగాణా దక్కవలసిన న్యాయమైన వాటా కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వంతో , బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ లో, సుప్రీం కోర్టులో తెలంగాణా వాదనలు రూపొందించడంలో ఆయన పాత్ర కీలకమైనది. అఫిడవిట్లు ఆయన ఆమోదించిన తర్వాతనే వాటిని సమర్పించడం జరిగేది. ఇప్పుడు అవన్నీ కీలకమైన దశకు చేరుకున్నాయి. ఈ సమయంలో ఆయన లేకపోవడం పెద్ద లోటుగానే భావిస్తున్నాను. ఇక మహారాష్ట్రతో గోదావరిపై అంతరార్రాష్ట్ర ఒప్పందాలు కుదుర్చుకునే ప్రతీ సందర్భంలో కె సి ఆర్ వెన్నంటి ఉండి తనవంతు సహకారాన్ని అందించినాడు.

ప్రభుత్వ సలహాదారు పదవి నిర్వహిస్తున్నా ఆయన సాదాసీదా జీవితం గడిపినాడు. అయన పదవిలో ఉండగా నా సహాయం అడగినవి కూడా తన వ్యక్తిగతమైనవి కావు. దిల్లికి రాజైనా తల్లికి కొడుకే అన్న సామెత మనదరికీ ఎరుకే. విద్యాసాగర్ రావు గారు తన కన్న ఊరు జాజిరెడ్డిగూడెంని మరువలేదు. తన ఊరికి ఏదైనా చెయ్యాలని తపనపడినాడు. ఆ ఊరి చెరువులు నింపి శాశ్విత వ్యవస్థ ఏర్పాటుకావాలని కోరుకున్నారు. జాజిరెడ్డి గూడెంలో ఒక మార్కెట్ యార్డుని సాంక్షన్ చేయ్యమని అడిగినాడు. ఊరికి ఒక కళ్యాణ మంటపం కావాలని తపనపడినాడు. అందుకు తమ పూర్వీకుల ఇంటి జాగాని విరాళంగా ఇచ్చి నా చేతనే శంఖు స్థాపన చేయించినాడు. అయన కోరినట్లు చెరువులని నింపడానికి ఎస్ ఆర్ ఎస్ పి డిస్త్రిబ్యుటరీ నుంచి ఒక తూముని ఏర్పాటు చెయ్యమని అధికారులని ఆదేశించినాను. జాజిరెడ్డి గూడెంలో మార్కెట్ యార్డుని సాంక్షన్ చేసినాను. కళ్యాణ మంటపం పనులని త్వరలోనే ప్రారంభింపజేసి ఆయన మొదటి వర్దంతి నాటికి ప్రారంభానికి తయారు చేస్తాం. అర్వపల్లిలో ఉన్న ప్రాచీన లక్ష్మి నరసింహ స్వామీ దేవాలయ పునరుద్దరణ కోసం గౌరవ ముఖ్యమంత్రి గారు ఒక కోటి రూపాయలను ఇటీవలే సాంక్షన్ చేసినారు. జాజిరెడ్డి గూడెంలో ఆయన అనుకున్న పనులని పూర్తీ చేయడానికి ప్రభుత్వం కృషి చేస్తున్నది.

ప్రభుత్వం ఆయన్ని కాపాడుకోవడానికి అన్ని ప్రయత్నాలని చేసింది. మా ప్రయత్నాలు ఏవీ ఫలించలేదు. ప్రొ. జయశంకర్ లాగానే విద్యాసాగ రావుని కూడా క్యాన్సర్ భూతం మన నుంచి దూరం చేసింది. ఆయన మరణ ప్రకటన వెలువడిన వెంటనే ఆయన అంత్యక్రియలు అధికారికంగా జరపాలని గౌరవ ముఖ్యమంత్రి గారు నిర్ణయించి ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శిని ఆదేశించినారు. ఒక సాగునీటి ప్రాజెక్టుకు విద్యాసాగర్ రావు గారి పేరు పెట్టడానికి కూడా ముఖ్యమంత్రి నిర్ణయించినారు. సాగునీటి శాఖ అధికారులతో సంప్రదించి త్వరలోనే నిర్ణయం ప్రకటిస్తాము. విద్యాసాగర్ రావు కన్నా కలలని నెరవేర్చడానికి ప్రభుత్వం పోరాటం కొనసాగిస్తుంది. కృష్ణా , గోదావరి జలాల్లో తెలంగాణాకు న్యాయమైన వాటాను సాధిస్తాం. ప్రాజెక్టులని పూర్తి చేసి తెలంగాణని కోటి ఎకరాల మాగాణంగా మారుస్తాం. ఇదే మేము విద్యాసాగర్ రావు గారికి మేము అర్పించే ఘనమైన నివాళి.

– తన్నీరు హరీష్ రావు, సాగునీటి శాఖ మంత్రి

SRI THANNERU HARISH RAO

నీళ్ళలో నిప్పులు రగిలించినవాడు “రామరాజు విద్యాసాగర్ రావు”


రామరాజు విద్యాసాగర్ రావు తెలంగాణలో ఆచార్య జయశంకర్ గారితో కలిసి పనిచేసిన ఉద్యమ శిఖరం. విద్యాసాగర్ రావు గారు వేదిక మీద ఉంటె ఆయన్ని సంబోదిస్తూ కె సి ఆర్ గారు అనే మాటలు ‘ నీళ్లలో నిప్పులు రగిలించిన వాడు ‘. ఇది అక్షర సత్యం. విద్యాసాగర్ రావు కేంద్ర ప్రభుత్వం నుంచి 1997 లో చీఫ్ ఇంజనీర్ గా పదవీ విరమణ పొందిన తర్వాత దిల్లీ నుంచి తన మకాంని హైదరాబాద్ కు మార్చినాడు. అప్పటికీ తెలంగాణా ఉద్యమం ఇంకా ఊపందుకోలేదు. కొన్ని ఉద్యమ సంస్థలు పని చేస్తున్న సందర్భం అది. ఆనాటికి సాగునీటి రంగంలో తెలంగాణాకు జరుగుతున్న అన్యాయాలని , వివక్షని ఎండగడుతూ రాస్తూ , మాట్లాడుతూ భావప్రచారం చేస్తున్న వాళ్ళలో ప్రముఖులు ఇద్దరే. ఒకరు ఆచార్య జయశంకర్ , మరొకరు వి. ప్రకాష్. దిల్లీలో ఉన్నప్పుడు విద్యాసాగర్ రావు గారికి ఈ సంగతులు ఎం పి ల ద్వారా లీలామాత్రంగా తెలిసేవి . ముఖ్యంగా ఆ రోజుల్లో లోక్ సభ సభ్యుడిగా కరీంనగర్ కు ప్రాతినిధ్యం వహించే జె చొక్కారావు గారి ద్వారా తెలిసేవని ఆయనే నీళ్ళు – నిజాలు మొదటి సంపుటానికి ముందు మాటలో రాసుకున్నారు. అప్పుడు తనకున్న పరిమితుల దృష్ట్యా వాటిని విని తెలుసుకోవడం తప్ప ఏమైనా చేయగలమన్న దానిపై ఆయనకు స్పష్టత లేదు. చొక్కారావు గారికి తనకు చేతనైన సహాయం చేసి పంపించేవారు. పదవీ విరమణ తర్వాత దిల్లీలో ఉండి తనకు ఇష్టమైన నాటకాలు , సాంస్క్రతిక కార్యక్రమాలు, రేడియో కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ కాలం గడపడమా లేక హైదరాబాద్ వెళ్లి మరేదైనా వ్యాపకంలో తన కాలాన్ని సద్వినియోగం చేయడమా అన్న మీమాంస కొంత కాలం అతన్ని వేదించింది. చివరికి హైదరాబాద్ నే ఎంచుకున్నారు. ఆ నిర్ణయం చరిత్రాత్మకమైన నిర్ణయంగా ఆనాడు ఆయనకు తెలిసి ఉండకపోవచ్చు. తెలంగాణా అతనికి అద్భతమైన , అనితరసాధ్యమైన చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించడానికి అవకాశాన్నిచ్చిందని చెప్పడానికి ఇప్పుడు నేను సాహసిస్తున్నాను.

జల విజ్ఞానం నీళ్ళు – నిజాలు :
ఆరోజుల్లో వార్త దినపత్రిక సంపాదకుడిగా పని చేస్తున్న శ్రీ కె రామచంద్రమూర్తి గారు విద్యాసాగర్ రావు గారికి నీటి సంగతులు రాయడానికి అవకాశాన్నివ్వడం ఆయన జీవితాన్ని మలుపు తిప్పింది. ఆ అవకాశాన్ని విద్యాసాగర్ రావుగారు గొప్పగా వినియోగించుకున్నారు. మొదటి దశలో నీటికి సంబంధించి జనరల్ విషయాలను రాసినాడు. దిల్లీలో ఉన్నప్పుడు నాటకాలు , రేడియో కార్యక్రమాలకు అనేక వందల తెలుగు స్క్రిప్టులని రాసిన అనుభవం ఉన్నవాడు కనుక మంచి వచనం రాయడం అతనికి కొట్టిన పిండి. వార్త దినపత్రికలో ఆయన వ్యాసాలకు పాటకుల నుంచి మంచి ఆదరణ లభించింది. సంపాదకుల వారు జనరల్ విషయాలపై నుంచి తెలంగాణా ప్రాజెక్టుల స్థితిగతుల పైకి చర్చను మళ్ళించమని విద్యాసాగర్ రావు గారిని కోరినారు. ఆయన తెలంగాణా ప్రాజెక్టుల స్తితిగతుల గురించి తెలుసుకోవడానికి సాగునీటి శాఖలో పనిచేస్తున్న ఇంజనీర్లపై ఆధారపడవల్సి వచ్చింది. అట్లా ఆయన ఒకసారి జలసౌదకు వచ్చినప్పుడు నాకు ఆయనతో పరిచయ భాగ్యం కలిగింది. అప్పటికే వార్తలో ఆయన వ్యాసాలను చదివి ఉన్నాను కనుక పరిచయం త్వరలోనే స్నేహంగా మారింది. వయసులో నాకన్నా చాలా పెద్దవారు. నిరాడంబర జీవన శైలి వలన వయసు, హోదా స్నేహం బలపడటానికి అడ్డు కాలేదు. పైగా జలసౌధలో అతనికి సమాచారం అందించగలిగే అతి కొద్దిమందిలో నేనొకడిని .

ఆయన తెలంగాణ ప్రాజెక్టులపై రాయడం మొదలుపెట్టే నాటికి తెలంగాణా చైతన్యం కొద్దిగా ఊపందుకున్నది. 1996 లో తెలంగాణ ఉద్యమం పునరుజ్జీవనం పొందిన తెలంగాణ ఉద్యమం తొలి రోజుల్లో బుద్ధిజీవులు చేపట్టిన భావ ప్రచారం విస్తృతం అయ్యింది. సభలు , సమావేశాలు , సదస్సులు , కరపత్రాలు , పుస్తకాల ప్రచురణ , సాంస్కృతిక దళాల నిర్మాణం జరిగినందున 2001 నాటికి తెలంగాణ సాధన కోసమే ఒక రాజకీయ పార్టీ ఏర్పాటు కావడానికి ఒక నేపథ్యం ఏర్పడింది. టి‌ఆర్‌ఎస్ ఆవిర్భావం తర్వాత తెలంగాణ ఉద్యమం గుణాత్మకమైన మలుపు తీసుకున్నది. అప్పటి దాకా రాజ్యం అమలు చేసిన తీవ్ర నిర్బందానికి గురి అయి తెలంగాణలో ప్రజా సంఘాలు పని చేయలేని పరిస్థితిలో టి‌ఆర్‌ఎస్ ఆవిర్భావంతో తెలంగాణ ఉద్యమ రాజకీయ కార్యకలాపాలకు ఒక ప్రజాస్వామిక వాతావరణం ఏర్పడింది. తెలంగాణా రాజ్యాంగ బద్దంగా , పార్లమెంటులో బిల్లు ప్రవేశపెట్టి సాధించుకోవాల్సిన సమస్య కాబట్టి తెలంగాణా సాధనకు కొత్త ప్రజాసంఘాల ఏర్పాటు అనివార్యమని తెలంగాణా మేధావులు గుర్తించినారు. టి ఆర్ ఎస్ ఏర్పాటుతో కొత్త తెలంగాణ ప్రజా సంఘాల ఏర్పాటుకు వెసులుబాటు ఏర్పడింది. 2001 తర్వాత అట్లా ఏర్పడిన తొలి ప్రజా సంఘాల్లో తెలంగాణ రచయితల వేదిక , తెలంగాణ సాంస్కృతిక వేదిక , తెలంగాణ ఉద్యోగుల సంఘం , తెలంగాణ విద్యావంతుల వేదిక , తెలంగాణ ఐక్య వేదిక , తెలంగాణ జర్నలిస్టుల ఫోరం చెప్పుకోదగ్గవి. రచయితల వేదిక , సాంస్కృతిక వేదిక లు సాంస్కృతిక రంగంలో , తెలంగాణ ఉద్యోగుల సంఘం ఉద్యోగ రంగంలో, తెలంగాణ విద్యావంతుల వేదిక , తెలంగాణ ఇక్య వేదిక మరింత విస్తృతంగా తెలంగాణ రాజకీయ , సామాజికంశాల్లో తమ కృషిని కొనసాగించినాయి. పత్రికల్లో పనిచేస్తున్న తెలంగాణ జర్నలిస్టులు యాజమాన్యాల తరపు నుంచి ఎన్ని ఆంక్షలు , పరిమితులు ఎన్ని ఉన్నా తెలంగాణ ఉద్యమ వార్తలను ప్రచురించినారు. ఎడిటర్లుగా ఉన్నవారు సాధ్యమైనంత మేరకు తెలంగాణ వార్తలకు , వ్యాసాలకు చోటు కల్పించినారు. మేధావులు , కవులు , రచయితలు , కళాకారులు విస్తృతంగా రాస్తున్న కాలం అది.

ఈ ఉద్యమ వాతావరణంలో విద్యాసాగర్ రావు కలం కూడా పదునెక్కింది. వార్తలో తెలంగాణా ప్రాజెక్టులపై ఆయన రాస్తున్న వ్యాసాలు విస్తృత ప్రజాదరణ పొందినాయి. వార్తతో పాటు వివిధ పత్రికలవారు తమకు కూడా వ్యాసాలూ రాయమని అడగడంతో ఆయన రచనా వ్యాసంగం పరిధి పెరిగింది. రాజకీయ పార్టీల నాయకులు సాగునీటి రంగం పై ఆయనని సంప్రదించడం మొదలయ్యింది. ప్రజా సంఘాలు వారి సభల్లో సాగునీటి రంగం పై ఉపన్యాసాలకు ఆహ్వానించడం ప్రారంభమయ్యింది. 2004 ఎన్నికల నాటికి తెలంగాణా ఆకాంక్ష ప్రభలమైన రాజకీయ డిమాండ్ గా మారింది. కె సి ఆర్ నాయకత్వంలో తెలంగాణా రాష్ట్ర సమితి ఈ రాజకీయ డిమాండ్ ని పార్లమెంటులో వినిపించడానికి సన్నాహాలు చేస్తున్నది. టి ఆర్ ఎస్ తెలంగాణ ఆకాంక్షని వెల్లడించే బలమైన ఉద్యమ వేదికగా రూపుదాల్చింది. సహజంగానే విద్యాసాగర్ రావు గారు కె సి ఆర్ కు సన్నిహితులుగా మారినారు. ఆచార్య జయశంకర్ ఒకవైపు , విద్యాసాగర్ రావు మరొక వైపు నిలబడి కె సి ఆర్ కు ఉద్యమ ప్రస్థానంలో సైదాంతిక , మేధోపరమైన సహకారాన్ని అందించినారు. విద్యాసాగర్ రావు సాగునీటి రంగ సమస్యలపై సాధికారంగా రాయడం ప్రారంభించిన తర్వాత ఇక ఆ అంశంపై తనకు మాట్లాడే అవసరం , రాసే అవసరం తీరిపోయిందని ఆచార్య జయశంకర్ గారు అనేక సందర్భాల్లో అనేవారు. అది నిజం. విద్యాసాగర్ రావు బలమైన తెలంగాణా గొంతుతో రాస్తున్న, మాట్లాడుతున్న కాలంలో జయశంకర్ సారు సాగునీటి అంశాలపై తక్కువగానే మాట్లాడేవారు.

ఉపన్యాస కళ :
ఆయన పరిచయమైనాక ఒకసారి ఒక ఉపాధ్యాయుల సంఘం వారు మిర్యాలగూడలో ఒక సభకు నన్ను , విద్యాసాగర్ రావుని ఆహ్వానించినారు. ఆ సభలో నేనేం మాట్లాడినానో నాకు గుర్తులేదిప్పుడు. అయితే విద్యాసాగర్ రావు గారి ప్రసంగం నన్ను ఆయనకు కట్టి పడేసింది. జటిలమైన సాంకేతిక అంశాలను సులభ శైలిలో అందరికీ అర్థం అయ్యే భాషలో ఆయన వివరించే తీరు చూసి సంబ్రమానికి లోనయినాను. ఇదెట్లా అబ్బిందని ఇప్పుడు ఆలోచిస్తే నాటక ప్రయోక్తగా , రేడియో కార్యక్రమాలని నిర్వహించిన అనుభవం వల్లనే ఆయనకు ఈ ఉపన్యాస కళ అలవడిందని అర్థం అయ్యింది. ఆ తర్వాత విద్యాసాగర్ రావును తెలంగాణా అంతటా తిప్పినాను. ఎక్కడకి రమ్మంటే అక్కడికి వచ్చి ప్రసంగాలు చేసేవారు. తెలంగాణా ఉద్యోగుల సంఘం , తెలంగాణా రచయితల వేదిక , 2004 ఎన్నికలకు ముందు ఏర్పాటు అయిన తెలంగాణా విద్యావంతుల వేదిక ఏర్పాటు చేసిన అనేక సభల్లో జయశంకర్ గారితో వేదిక పంచుకున్నారు. అనేక సార్లు ఆయన్ని సభలకు తోలుకపోయి తిరిగి ఇంట్లో దింపే పని నేనే చేసేవాడిని. వివిధ సంఘాల వారికి ఆయనతో సభలకు డేట్లు కన్ ఫర్మ్ చేసి పెట్టేవాడిని. నేను అడిగితె కాదనేవాడు కాదు ఆయన. 2002 ఏప్రిల్ నెలలో తెలంగాణ విద్యావంతుల వేదిక ఆదిలాబాద్ జిల్లా శాఖ చేపట్టిన జలసాధన యాత్రలో మూడు రోజులు యాత్రలో పాల్గొని అనేక సభల్లో ప్రసంగించినాడు. బాసర నుంచి ప్రారంభమైన యాత్ర ఎల్లంపల్లి ప్రాజెక్టు వద్ద ముగిసింది. ఆ వయసులో ఎర్రటి ఎండలో ఆయన మాతో యాత్రలో పాల్గొన్న తీరు , సాగునీటి కల్పనలో ఆయన కమిట్ మెంట్ మాకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది.

జలయజ్ఞం కుట్ర బద్దలు :
2004 ఎన్నికల అనంతరం ఉద్యమానికి గుణాత్మకమైన ఊపు వచ్చింది. తెలంగాణా డిమాండ్ పార్లమెంట్ కు చేరింది. యు పి ఎ తన ఎజెండాలో తెలంగాణా ఏర్పాటును చేర్చింది. రాష్ట్రపతి చేత మొదటి ప్రసంగంలో తెలంగాణా ఏర్పాటును ప్రకటింపజేసింది. ఇక తెలంగాణా ఏర్పాటు దగ్గరికి వచ్చిందని అర్థం అయ్యింది. తెలంగాణా సమాజంలో గొప్ప కదలిక ప్రారంభమయ్యింది. అయితే తెలంగాణా వ్యతిరేకి రాజశేఖర్ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా తెలంగాణా ఏర్పాటు ప్రక్రియను ముందుకు సాగకుండా చక్రం తిప్పసాగినాడు. తెలంగాణా ప్రజానీకాన్ని ఉద్యమ బాట నుంచి తప్పించడానికి ప్రణాళికలు సిద్దం చేసుకున్నాడు. ఉద్యమానికి ప్రధాన ప్రాతిపదిక సాగునీరు. దానికి విరుగుడుగా జలయజ్ఞాన్ని తీసుకవచ్చినాడు రాజశేఖర్ రెడ్డి. జలయజ్ఞం తాత్విక పునాది ఏమిటంటే కృష్ణా నీళ్ళని పోతిరెడ్డిపాడు ద్వారా రాయలసీమకు తరలించడం , తెలంగాణా ప్రజానీకాన్ని ఉద్యమం నుంచి దూరం చెయ్యడం. 2005 లో జలయజ్ఞం పెద్ద ఎత్తున ప్రారంభం అయ్యింది. విద్యాసాగర్ రావు గారు తొలి రచనల్లో సాగునీటి రంగంలో తెలంగాణాకు అన్యాయాలు , వివక్షలు , ప్రాజెక్టుల స్థితిగతులపై విస్తృతంగా రాసినారు. వాటిని నీళ్ళు – నిజాలు పేరు మీద పుస్తకం వేయాలని సంకల్పించినారు. ఆ పనికి నన్నే ఎన్నుకున్నారు విద్యాసాగర్ రావు. 2005 వరకు ఆయన రాసిన వందలాది వ్యాసాల నుంచి కొన్నింటిని ఎంపిక చేసి ఆ పుస్తకాన్ని విద్యావంతుల వేదిక , తెలంగాణ డెవలప్ మెంట్ ఫోరం తరపున సంయుక్త ప్రచురణగా వేలువరించినాము. 2006 లో ఆ పుస్తకం వెలువడింది. కొన్ని నెలల్లోనే పుస్తకాలు అన్నీ అమ్ముడుపోయినాయి. ప్రజల నుండి డిమాండ్ ఉండడంతో 2008 రెండో ముద్రణ కూడా వేసినాము.

ఈ పుస్తకం తర్వాత రెండో భాగం వేయాల్సిన అవసరం ఉంటుందని ఆయన కూడా అనుకోలేదు. అయితే 2005 జలయజ్ఞం ప్రారంభం అయినాకా రెండేండ్లు గడచినాయో లేదో రాజశేఖర్ రెడ్డి ప్రభుత్వం యలయగ్నాన్ని అమలుచేస్తున్న తీరుతెన్నుల్ని , తీసుకుంటున్న నిర్ణయాలను నిశితంగా పరిశీలించిన విద్యాసాగర్ రావు గారు తన పని అయిపోలేదని జలయజ్ఞాన్ని విశ్లేషించక తప్పదనుకున్నాడు. రెండో దశ రచనలన్నీ జలయజ్ఞాన్ని నిశితంగా విశ్లేశించినవే కావడం మనం గమనించాలి. జలయజ్ఞం తాత్విక భూమికను ఎరుక పరచడంలో ఆయన చూపించిన నైపుణ్యం అనితరసాధ్యం. ప్రభుత్వంలో ఉన్న నాలాంటి ఇంజనీర్లు అందరికీ కనువిప్పు కలిగించే విధంగా ఆయన రచనలు సాగినాయి. కృష్ణా నీళ్ళని శ్రీశైలం జలాశయం ద్వారా పోతిరెడ్డి పాడు హెడ్ రేగ్యులెటర్ ద్వారా సుమారు 250 టి ఎం సి ల నీటిని తరలించడానికి రాజశేఖర్ రెడ్డి ప్రభుత్వం తీసుకున్న మొదటి నిర్ణయం శ్రీశైలం జలాశయం కనీస నీటి మట్టాన్ని 834 అడుగుల నుంచి 854 అడుగులకు పెంచడం. 11 వేల క్యూసెక్కుల నీటిని తరలించే సామర్థ్యం కలిగిన పోతిరెడ్డిపాడు రెగ్యులేటర్ వద్ద అదనంగా 44 వేల క్యుసేక్కులను తరలించుకపోవడానికి తూములని నిర్మించడానికి చర్యలు చేపట్టడం. అంటే పాతవి కొత్తవి కలిపి పోతిరెడ్డి పాడు నుంచి మొత్తం 55 వేల క్యుసేక్కులని తరలించే ఏర్పాట్లు గుట్టుచప్పుడు కాకుండా జరిగిపొయినాయి. రాయలసీమలో 250 టి ఎం సి ల నిల్వ సామర్థ్యం కలిగిన జలాశాయాలని నిర్మించడం. శ్రీశైలం నుంచి తరలించుకపోయే 250 టి ఎం సి ల కృష్ణా నీటి లోటుని ఆంద్ర ప్రాంతానికి సమకూర్చడానికి గోదావరిపై రెండు ప్రాజెక్టులని రాజశేఖర్ రెడ్డి ప్రభుత్వం చేపట్టింది. ఒకటి పోలవరం , రెండోది దుమ్ముగూడెం నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ లింక్ పథకం. ఎన్ని వ్యతిరేకతలు ఉన్నా , కోర్టు కేసులు ఉన్నా , పక్క రాష్ట్రాల నుంచి అభ్యంతరాలు వ్యక్తం అయినా , లక్షలాదిగా నిర్వాసితులవుతున్న ఆదివాసీల నుంచి ఉద్యమాలు వస్తున్నా కూడా మొండిగా పోలవరం నిర్మాణానికి సంకల్పించినాడు. కోర్టు కేసుల వలన పోలవరం డ్యాం నిర్మాణం సాధ్యం కాకపోయినా కాలువలను తవ్వించినాడు. గోదావరి ట్రిబ్యునల్ అవార్డు ప్రకారం పోలవరం కుడికాలువ ద్వారా 80 టి ఎం సి నీటిని కృష్ణా డెల్టాకు తరలించే వెసులుబాటు ఉన్నది. 165 టి ఎం సి ల గోదావరి నీటిని దుమ్ముగూడెం వద్ద ఎత్తిపోసి నాగార్జున సాగర్ టెయిల్ పాండ్ కు తరలించి రివర్సిబుల్ పంపుల ద్వారా నాగార్జున సాగర్ కు ఎత్తిపోసి కుడి కాలువ ద్వారా నాగార్జునసాగర్ ఆయకట్టుకు నీరివ్వడానికి డి పి ఆర్ లు లేకుండానే టెండర్లు పిలిచినారు. ఈ రెండు ప్రాజెక్టుల ద్వారా ఆంద్ర ప్రాంతానికి 225 టి ఎం సి ల నీరు సమకూరుతుందని ఆంద్ర ప్రాంత నాయకత్వాన్ని నోరెత్తకుండా చల్లబర్చినాడు. ఈ క్రమంలో తెలంగాణకు కూడా న్యాయం చేస్తున్నానని నమ్మబలకదానికి ప్రాణహిత చేవెళ్ళ పథకాన్ని ప్రారంభించినాడు. అప్పటికే ప్రారంభమైన మరికొన్ని భారీ మధ్యతరహా ప్రాజెక్టులని జలయజ్ఞంలో చేర్చి తెలంగాణా నాయకత్వాన్ని నోరెత్తకుండా చేయగలిగినాడు. రాజశేఖర్ రెడ్డి ప్రభుత్వం చేస్తున్న ఈ కుట్రల్ని సమర్థవంతంగా , నైపుణ్యంతో , పదునైన విశ్లేషణతో బహిర్గతం చేసినవాడు విద్యాసాగర్ రావు ఒక్కడే. ఈ కుట్రలను అర్థం చేసుకొని రాజశేఖర్ రెడ్డిని ప్రశ్నించిన తెలంగాణా కాంగ్రెస్ నాయకుడు పి. జనార్ధన్ రెడ్డి ఒక్కడే. 2009 ఎన్నికల నాటికి రాయలసీమ ప్రాజెక్టులు , పోతిరెడ్డిపాడు తూముల నిర్మాణం , పోలవరం కుడికాలువ నిర్మాణం పూర్తి అయినాయి. తెలంగాణా ప్రాజెక్టులు మాత్రం భూసేకరణ జరుగక , అటవీ అనుమతులు లేక , అంతర రాష్ట్ర వివాదాలు పరిష్కారం కాక దేకుతూనే ఉన్నాయి. మరొవైపు కేంద్రంలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం తెలంగాణా ఏర్పాటును అనేక కారణాలు చెబుతూ వాయిదా వేస్తూనే ఉన్నది. అసంతృప్తి గురి అయిన తెలంగాణా సమాజం ఎ విధంగా ఉద్యమ బాటలో నడచి తెలంగాణ సాధించుకున్నదో అందరికీ తెలిసిన చరిత్రే.

2012 లో విద్యాసాగర్ రావు రాసిన రెండో దశ వ్యాసాలని నీళ్ళు- నిజాలు -2 గా తెలంగాణా ఇంజనీర్ల జె ఎ సి , తెలంగాణా విశ్రాంత ఇంజనీర్ల ఫోరం సంయుక్తంగా ప్రచురించినాయి. ఈ రెండో సంపుటానికి కూడా ఆయన నాకే సంపాదకత్వ భాద్యతలు ఆప్పగించినారు. ఈ రెండో సంపుటాన్ని కె సి ఆర్ గారు ఇందిరా ప్రియదర్శిని ఆడిటోరియంలో ఆవిష్కరించి విద్యాసాగర్ రావుని అభినందించినారు. నీళ్ళు – నిజాలు రెండు సంపుటాలను తెలంగాణా సమాజం హృదయపూర్వకంగా ఆదరించినాయి. ఇప్పుడు పోటీ పరీక్షలకు చదువుతున్న విద్యార్తులకు ఈ రెండు సంపుటాలు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతున్నాయి.

సాగునీటి సలహాదారుడు :
తెలంగాణా రాష్ట్రం ఏర్పాటు కాగానే కె సి ఆర్ నాయకత్వాన తోలి తెలంగాణా ప్రభుత్వం ఏర్పాటు అయిన తర్వాత విద్యాసాగర్ రావు గారి ప్రభుత్వం సాగునీటి సలహాదారుగా నియమించుకున్నది. అది ఆయనకు దక్కిన సహజ న్యాయంగా నేను భావిస్తున్నాను. నేను సాగునీటి శాఖకు మంత్రిగా నియమితులైన శ్రీ హరీష్ రావు గారి వద్ద ఓ ఎస్ డి గా పనిచేయడానికి అవకాశాన్ని ప్రభుత్వం కల్పించడంతో విద్యాసాగర్ రావు గారితో మరింత సన్నిహితంగా పనిచేయడానికి అవకాశం చిక్కింది. తెలంగాణా ప్రభుత్వం తీసుకున్న తక్షణ నిర్ణయాల్లో కుట్ర పూరిత ప్రాజెక్టు అయిన దుమ్ముగూడెం నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ ప్రాజెక్టుని రద్దు చెయ్యడం, ప్రాణహిత – చేవెళ్ళ , దేవాదుల ప్రాజెక్టులని కూలంకషంగా మదించి ఉత్తర తెలంగాణా అవసరాలకు అనుగుణంగా రీ ఇంజనీరింగ్ ప్రక్రియను చేపట్టడం, ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉమ్మడి ప్రభుత్వం పరిపాలనా అనుమతులిచ్చి అటకకెక్కించిన పాలమూరు-రంగారెడ్డి , డిండీ ఎత్తిపోతల పథకాలని సమీక్షించి తెలంగాణా అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్పులు చేసుకొని ప్రాజెక్టులని చేపట్టడం, ఉమ్మడి ప్రభుత్వ హయాంలో విద్వంసమైన గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థను పునరుద్దరించికోవడం కోసం మిషన్ కాకతీయ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించడం, కృష్ణా , గోదావరి జలాల్లో న్యాయమైన వాటా దక్కించుకోవడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ వివిధ వేదికలపై పోరాటాన్నికొనసాగించడం. ఈ అన్ని అంశాల్లో ముఖ్యమంత్రి కె సి ఆర్ తో కలిసి రోజుల తరబడి జరిగిన మేదోమధనంలో సలహాదారుగా విద్యాసాగర్ రావుగారు క్రియాశీలంగా భాగస్వాములైనారు. ముఖ్యంగా కృష్ణా నీటిలో వాటా కోసం బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ , సుప్రీం కోర్టులో కొనసాగుతున్న పోరాటంలో విద్యాసాగర్ రావు సూచనలు , సలహాల మేరకే అఫిడవిట్లు తయారయినాయి. విభజన చట్టం ద్వారా ఏర్పాటైన కృష్ణ నదీ యాజమాన్య బోర్డు సమావేశాల్లో విద్యాసాగర్ రావు సమర్థవంతంగా వాదనలు వినిపించేవారు. ఆయన వాదనల దాటికి తట్టుకోలేక , జవాబులు చెప్పలేక బోర్డులో ఆయన పాల్గోనడాన్నే ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రతినిధులు ప్రశ్నించేవారు. ఒక సమావేశంలో ఈ విధంగా ప్రశ్నించినప్పుడు వారితో ఈ సమావేశానికి నేను తమాషా చెయ్యడానికి రాలేదు. తెలంగాణా ప్రయోజనాలని రక్షించడానికి వచ్చాను అని ఆగ్రహం ప్రకటించినారు. విద్యాసాగర్ రావు కృష్ణా బోర్డు సమావేశాల్లో పాల్గొంటే తమ పప్పులు ఉడకవు అని భావించి కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా రాజకీయ పదవి నిర్వహిస్తున్న విద్యాసాగర్ రావు కృష్ణ బోర్డు సమావేశాల్లో పాల్గొనడానికి అర్హుడు కాదు అని తెలంగాణా ప్రభుత్వానికి లేఖ రాయించిన్రు. తనవల్ల ప్రభుత్వానికి ఇబ్బందులు తలెత్తకూడదని భావించి తనే స్వచ్చందంగా తప్పుకున్నాడు. అయితే బోర్డు సమావేశాలు జరిగే ముందు తప్పనిసరిగా సమీక్ష జరిపి రాష్ట్ర ప్రతినిధులకు సూచనలు చేసేవారు. మన వాదనలు ఎట్లా ఉండాలో నిర్దేశించేవారు. అయితే ఒక విషయాన్ని చెప్పక తప్పదు. ఆయన కృష్ణా బోర్డులో ఆయన పాల్గోన్నంత కాలం బోర్డు నిర్ణయాలు సమతూకంతో ఉండేవి. ఆయన తప్పుకున్న తర్వాత పరిస్థితి అదుపు తప్పింది. బోర్డు నిర్ణయాల్లో సమతూకం తప్పింది.

ఆయన అనారోగ్యానికి గురి అయిన తర్వాత ఇటీవలే అపెక్స్ కౌన్సిల్ నిర్ణయం మేరకు ఏర్పాటు అయిన బజాజ్ కమిటీ రెండు రాష్ట్రాల పర్యటనకు వచ్చింది. మొదటిరోజు హైదరాబాద్ లో తెలంగాణా ప్రతినిధులతో సమావేశం జరిగింది. రెండో రోజు అమరావతిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రతినిధులతో సమావేశమైనారు. మూడో రోజు రెండు రాష్ట్రాల సంయుక్త సమావేశం జరిగింది. తెలంగాణా ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించింది విద్యాసాగర్ రావు గారే. సంయుక్త సమావేశంలో ఆంద్ర ప్రదేశ్ పట్టిసీమ నుంచి గోదావరి నీటిని కృష్ణా బేసిన్ కు తరలిస్తున్న నీటిలో తెలంగాణా వాటా ఏంటో తేల్చవలసిన అంశం తమ పరిధిలో లేదని బజాజ్ ప్రకటించినారు. ఇది మొదటి రోజు బజాజ్ కమిటీ వెల్లడించిన వైఖరికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండడంతో విద్యాసాగర్ రావు ఆగ్రహంతో ఈ అంశం మీ పరిధిలో లేకపొతే ఈ సమావేశాల కోసం పర్యటన ఎందుకు జరుపుతున్నట్లు. మీ వైఖరి శోచనీయం మిస్టర్ బజాజ్ అని నిష్కర్షగా అన్నారు. ఇట్లా అవసరమయినప్పుడు తెలంగాణా ప్రయోజనాలను పరిరక్షించడానికి మర్యాదలను పక్కన పెట్టి మాట్లాడేవారు. ఇది ఆయన వ్యక్తిత్వంలో మరో పార్శ్వం.
సలహాదారుగా మంత్రి హరీష్ రావు గారు తాను వారం వారం క్రమం తప్పకుండా నిర్వహించే మిషన్ కాకతీయ వీడియో కాన్ఫరెన్స్ లకు , ప్రాజెక్టులపై నిర్వహించే సమీక్షా సమావేశాలకు , క్యాబినెట్ సబ్ కమిటీ సమావేశాలకు తప్పనిసరిగా ఆహ్వానించేవారు. డిల్లీలో అంతర రాష్ట్ర సంబందిత అంశాలను పరిష్కరించే భాద్యతని మంత్రిగారు విద్యాసాగర్ రావు గారికే పురమాయించేవారు. దిల్లిలో కేంద్ర జలసంఘం అధికారులతో , కేంద్ర జల వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ అధికారులతో తనకున్న పరిచయాలతో సమస్యలను పరిష్కరించడంలో విద్యాసాగర్ రావు గారు విశేషంగా కృషి చేసినారు. గత మూడు నాలుగు నెలలుగా ఆయన అనారోగ్యానికి గురి అయి భాద్యతలు సరిగా నిర్వహించలేని పరిస్థితిలో మంత్రి గారు అంతర్రాష్ట్ర సమస్యల విషయంలో ఆయన అవసరాన్ని చాలాసార్లు తలుచుకునేవారు.

సాహిత్య పిపాసి :
విద్యాసాగర్ రావు నీళ్ళు – నిజాలు రచయితగానే తెలంగాణా ఉద్యమ శ్రేణులకు తెలుసు. అయితే ఆయనలో ఉత్తమమైన సాహిత్య పిపాసి కూడా ఉన్నాడని అతి కొద్ది మంది సన్నిహితులకు మాత్రమె తెలుసు. తోలి నాళ్లలో ఆయన కవిత్వం కూడా రాసేవారు. ప్లస్ మైనస్ అనే కవిత్వ సంపుటాన్ని కూడా ప్రచురించినారు. మొన్న అంబర్ పేట స్మశాన వాటికలో వరవరరావు విద్యాసాగర్ రావు గారికి నివాళి ఆర్పించేందుకు వచ్చినప్పుడు విద్యాసాగర్ రావు తొలి కవిత ప్లస్ మైనస్ ని తానే సృజనలో అచ్చువేసినానని గుర్తు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత ఉద్యోగ రీత్యా దిల్లీలో ఆయన కవిత్వాన్ని వదిలి నాటకాలను రాయడం , వాటిని ప్రదర్శించడం , నాటకాలకు ప్రయోక్తగా వ్యవహరిస్తూ , రేడియో కార్యక్రమాలకు స్క్రిప్టులు రాస్తూ తన సాహిత్య దాహాన్ని తీర్చుకున్నారు. ఆయన రాసిన ఒక డజను నాటకాలను ప్రచురించి , ఒక మూడు రోజుల పాటు నాటకాలను ప్రదర్శిస్తే చూసి ఆనందించాలని ఆయన కోరుకున్నారు. తెలంగాణా థియేటర్ రీసర్చ్ వారితో ఆ ఏర్పాట్లు చేసుకొమ్మని పురమాయించినారు. వాటికి నిధులు తానూ సమకూరుస్తానని కూడా వారికి హామీ ఇచ్చినారు. ఆ సంస్థ ప్రతినిధి విజయ్ కుమార్ గారు ఆ పనిలో నిమగ్నమైనారు. ఈ లోపల ఆయన ఆరోగ్యం తీవ్రంగా క్షీణించడంతో పుస్తకం పని చూస్తున్న బి నరసింగ రావు గారు నన్ను సంప్రతించమని సూచించినారు. విజయ కుమార్ గారు మే నెల రెండో వారంలో పుస్తకావిష్కరణ , నాటకాల ప్రదర్శనకు జరుగుతున్న ఏర్పాట్ల గురించి నాతొ చర్చించినారు. అప్పటికే ఆయన కాంటినెంటల్ హాస్పిటల్ లో స్పృహలో లేని స్థితిలో ఉన్నారు. నాటకాల ప్రదర్శన వాయిదా వేసి మొదట పుస్తకాన్ని ప్రచురించి ఆయన చేతిలో పెడదాము . ఆయన బాగై వస్తే ఆయన కోరుకున్నట్లు నాటకాలు కూడా ప్రదర్శిద్దామని వారికి సూచించినాను. చిక్కడపల్లిలో హిమాలయ గ్రాఫిక్స్ సూరి గారితో మాట్లాడి పుస్తక ప్రచురణకు ఏర్పాట్లు చేసినాను. పుస్తకం దాదాపు పూర్తి కావచ్చింది. అట్లనే ఆచార్య జయశంకర్ గారిని ఇంటర్వ్యు చేసి వొడవని ముచ్చట్లు వెలువరించిన కొంపెల్ల వెంకట్ గారు విద్యాసాగర్ రావుని కూడా ఇంటర్వ్యు చేసి ఉన్నారు. ఆ పుస్తకాన్ని కూడా త్వరగా తీసుకు రావాలని కోరినాను. ఆ పని కూడా ఆయన చేపట్టినారు. ఈ లోపల ఆయన మరణం. ఆయనకు ఈ రెండు పుస్తకాలు కానుకగా ఇద్దామని చేస్తున్న ప్రయత్నానికి విఘాతం కలిగింది. త్వరలోనే ఆ రెండు పుస్తకాలని తెలంగాణా ప్రజలకు అందిస్తాము.

ఘనమైన వీడ్కోలు :
విద్యాసాగర్ రావు మరణంపై రెండు ముచ్చట్లు. ఆయన చనిపోక ముందే కొన్ని టి వి చానెళ్ళు ఆయన మరణ వార్తని ప్రసారం చేయడంతో సోషల్ మీడియాలో నివాళి అర్పిస్తూ పోస్టింగులు వెల్లువెత్తినాయి. ఏంటో ప్రయత్నం చేస్తే గాని వాటిని ఆపివేయించలేకపోయినాము. ఆయన మరణాన్ని హాస్పిటల్ యాజమాన్యం ద్రువీకరించేదాకా మీడియా వారు సంయమనం పాటించాలని కోరినాము. ఇదే విషయాన్ని పాశమన్నతో ( పాశం యాదగిరి) చెప్పి వాపోయినప్పుడు ఆయన నన్ను ఊరడిస్తూ గతంలో ప్రముఖులకు జరిగిన సంగతులు చెప్పినాడు. ఫైజ్ ఆహమాద్ ఫైజ్ ప్రముఖ ఉర్దూ కవి. దేశ విభజన తర్వాత పాకిస్తాన్ లో ఉండిపొయినారు. పాకిస్తాన్ కమ్యునిస్తుపార్తీ సభ్యుడు కూడా . ఆయన తీవ్ర అనారోగ్యం పాలై హాస్పిటల్ లో చేరినప్పుడు ఆలిండియా రేడియో ఆయన మరణ వార్తని ప్రసారం చేసిందట. ప్రధానమంత్రి నెహ్రూ ఫైజ్ భార్యకు ఫోన్ చేసి తాన సంతాపాన్ని తెలియజేసినారట. ఆమె ఆశ్చర్యాన్ని ప్రకటిస్తూ ఆయన ఇంకా బతికే ఉన్నాడని చెప్పి ఫైజ్ తో ఫోన్లో మాట్లాడిన్చిందట. మొరార్జీ దేశాయి ప్రదానామంత్రిగా ఉన్నప్పుడు అనారోగ్యంతో ఉన్న జయప్రకాష్ నారాయణ్ మరణ వార్త వెలువడినప్పుడు భారత పార్లమెంటే ఆయనకు నివాళి అర్పించి ఆ తర్వాత తప్పయ్యిందని నాలిక కరుచుకున్నారట. మీడియా వారు విద్యాసాగర్ రావుని కూడా అటువంటి ప్రముఖుల జాబితాలో చేర్చినారు. అది అత్యుత్సాహమే అయినా ఆయనకు ఘనమైన నివాళి అర్పించేందుకు చేస్తున్న ప్రయత్నంగా మనం అర్థం చేసుకోవాలని అన్నారు. పాశమన్న చెప్పినట్లుగానే విద్యాసాగర్ రావు మరణం అనంతరం మీడియా అతనికి ఘనమైన వీడ్కోలు పలికింది.

కన్న ఊరిపై మమకారం :
విద్యాసాగర్ రావుగారికి ముగ్గురు సంతానం. ఇద్దరు కొడుకులు. ఒక కూతురు. చిన్న కొడుకు చిన్న వయసులోనే రోడ్డు ప్రమాదంలో చనిపోయినాడు. ఆయన హబ్సిగూడ ఇంటికి నాగేష్ స్మృతి అని పేరు పెట్టుకున్నారు. పెద్ద కొడుకు రమణ కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ వాప్కోస్ లో ఇంజనీర్ గా పనిచేస్తున్నారు. అల్లుడు రాజేశ్వర్ రావు గారు త్రిపుర క్యాడర్ కు చెందినా ఐఏఎస్ ఆఫీసర్. ప్రస్తుతం డిప్యుటేషన్ పై దిల్లీలో జాయింట్ సెక్రెటరీగా పనిచేస్తున్నారు. ఇప్పుడు ఆయనే విద్యాసగార్ రావు కుటుంబానికి పెద్ద దిక్కు. విద్యాసాగర్ రావు రాష్ట్రానికి సేవలు అందించినా పుట్టిన ఊరు జాజిరెడ్డి గూడెంని మరువలేదు. తన ఊరుకి ఏమైనా చేయాలని తపన పడినారు. తమ పూర్వీకుల ఇంటిని కూల్చి ఆ జాగాని కళ్యాణ మండపం నిర్మాణం కోసం అప్పగించినారు. మంత్రి హారీష్ రావు గారి చేత శంఖు స్థాపన కూడా చేయించినారు. మంత్రి గారిని ఒప్పించి జాజిరెడ్డి గూడెం లో ఒక మార్కెట్ యార్డుని కూడా సాంక్షన్ చేయించినారు. అర్వపల్లిలో ఉన్న ప్రాచీన లక్ష్మి నరసింహస్వామీ దేవాలయ అభివృద్ధి కోసం స్వయంగా మంత్రులు ఇంద్రకరణ్ రెడ్డి , ఈటెల రాజేందర్ గార్లని కలిసి ఫైలును ముఖ్యమంత్రి ఆమోదం కోసం పంపినారు. ముఖ్యమంత్రి గారు ఆయన కోరికను మన్నించి ఒక కోటి రూపాయలు మంజూరు చేసినారు. జి ఓ వచ్చేనాటికి ఆయన స్పృహలో లేరు. వారి కుటుంబ సభ్యుల కోరిక మేరకు నేనే జి ఓ కాపీని ఆయన చేతిలో పెట్టి సార్ అర్వపల్లి జి ఓ కాపీ తెచ్చాను, నాటకాల పుస్తకం అచ్చయ్యింది, కళ్యాణ మంటపం పనులు ప్రారంభం అయినాయని చెవిలో గట్టిగా చెప్పినాను. ఆయన విన్నారో లేదో ఆయనకే ఎరుక.

తెలంగాణా తీర్చుకున్న ఋణం :
తెలంగాణా ప్రజలకు ఆయనకు పలికిన వీడ్కోలు అవ్యాజనీయం. మీడియా సహకారం అపూర్వం. ప్రభుత్వం ఆయనకు అధికారిక లాంచనాలతో అంత్యక్రియలు నిర్వహించడం ఆయనకు దక్కిన గొప్ప గౌరవం. ఒక సాగునీటి ప్రాజెక్టుకు విద్యాసాగర్ రావు గారి పేరు పెట్టాలని ముఖ్యమంత్రి గారు నిర్ణయించడం , ఆ నిర్ణయాన్ని మంత్రి హరీష్ రావు గారు మీడియా ముందు వెల్లడించడం తెలంగాణా సమాజానికి , తెలంగాణా ప్రభుత్వానికి ఆయన అందించిన నిస్వార్థ సేవలకు తెలంగాణా సమాజం తీర్చుకున్న రుణంగా భావించాలి.
****
శ్రీధర్ రావు దేశ్ పాండే
సాగునీటి శాఖా మంత్రి ఓ ఎస్ డి

Telangana Godavari River Projects Progress


Telangana Movement Tag line is Water, Resources and Jobs, undoubtedly the most critical and important one with far reaching impact on all of Rural Telangana that has suffered a lot during the 58 years is “Water”, No surprise the Leader of the Movement since 2001 and first democratically elected CM of Telangana State KCR Garu has spent maximum amount of his own time and has deployed best possible Government Team and resources and committed highest amount of budget allocation for the cause of Water.  Govt of Telangana  has taken two pronged approach, first all Projects that have been in various stages of progress that can be completed faster by pumping funds and removing the administrative hurdles such as land and others or put on fast track such as Kalwakurthy, Bheema, Nettempadu and Koilsagar  on Krishna and Yellampally on Godavari have been commissioned partly or fully by now changing the landscape of the Palamuru district particularly. Secondly the team has taken complete stock of Godavari River Water availability and the issues impending the on-going Pranahita Chevella Project that delivered zero benefit in-spite of large amount of money spent in digging canals without and work on barrage on Pranahita the source of water.

Major Milestones on Mission Godavari Water by Government of Telangana:

2015 Telangana Government carried out LIDAR (Light detection and ranging) survey from Sriram Sagar Project to Bhadrachalam to study river Godavari and its basinfor using water resources efficiently.
2016 Mar CM made elaborate presentation in Assembly on his vision of Godavari   and   Krishna Waters to entire Telangana State 
2016 Aug Telangana and Maharashtra CM’s historic inter-state agreement on Medigadda, Tummidihatti, Chanaka-Korata Barrages
2017 Feb DPR for Kaleshwaram LIFT Irrigation based on Medigadda Barrages submitted to CWC

Government in its Wisdom has rightly identified 4 Distinct Projects and put all of them on fast track, each of this has significant contribution to make in changing the face of the Rural Telangana by diverting the Godavari River water going waste to Bay of Bengal every year, same time keeping the social and economic changes in mind Government has allocated significant amount of water for both Drinking and Industrial purposes which also enable partly in revenue accrual for self-sustenance of these projects in the long-term.

Projects on

1Submission for TOR

Acceptance by MS EAC

Recommend

TOR Granted
Channaka-Korata 2016/6/6 2016/6/30 2016/7/29 2016/9/5
Pranahita at Tummidihatti 2016/7/26 2016/8/1 2017/3/28 2017/3/31
Kaleshwaram at  Medigadda  2016/12/23 2017/1/6 2017/3/28 Scheduled
Tupakulagudem 2017/2/21 2017/2/22 2017/3/28 Scheduled

Tenders already finalized for the three Barrages at Medigadda, Annaram, Sundilla and also the respective Pump Houses and the work is already underway.

Remaining parts of the Project have been improved taking various suggestions from many people, result the DPR with below Line Diagram submitted to CWC:

Water Quantum of Project:

Though it proposes to LIFT 180 TMC from Kaleshwaram even after Evaporation losses of 10 TMC, Total of 225 TMC water would become available in Telangana with addition of 20 TMC from Yellampally reservoir and 10 TMC of Self yield by various reservoirs and 25 TMC water re-charge expected thru various reservoirs, these additional availability of water beyond what is lifted from Medigadda is actually quite conservative.

Allocation of 225 TMC under this project is

Irrigation will utilize 169 TMC

Drinking Water           40 TMC

Industries                     16 TMC

Total of 7,38,851 hectares of area will become command area of this project with canal water for irrigation.

Most importantly as rightly pointed out by CWC while reviewing the Previous DPR of Pranahita Chevella that did not plan for sufficient storages which would have rendered the project help less if there is no continued flow of water at Tummidihati, that was an unthinkable flaw, Telangana Government has come up 20 Reservoirs with total capacity of 147 TMC, this takes out the Huge Risk of non supply due to non availability of water at source during entire season as it allows to first impound the water in these reservoirs then use it as per the need for entire crop season.

Total Estimated Power Consumption for Lifting is 13,558 MU  this includes 40 TMC drinking water and 16 TMC for Industrial Use which actually has highest power requirement and is actually commercial as its normally recovered from HMWSSB and Industries respectively.

Addition of Intermittent Reservoirs allowed the Government to Opt for intermittent LIFTING of Water when the GRID has surplus cheap power during nights and do bare minimum during peak hours, this brings down the cost of Power drastically.

Particularly Annaram Storage Capacity of 12 TMC is highly beneficial.

While Pumps from Medigadda to Annaram will operate 24 Hrs during the floods

Pumps from Annaram to Sundilla and further till Mallanna Sagar Need not operate during Peak Loads they can LIFT More during Surplus Cheap Power and less during Peak Load Costly power.

This effectively means 60 to 75% of entire Power Consumption during the July~November can be availed at very low cost,  as at this time of the year Power is Surplus and goes waste in the National Grid due demand falling to rock bottom in Rainy Season.  In-line Reservoirs of Kaleshwaram LIFT irrigation project have enabled project to Pump the Water with Very Cheap Power.

Total Investment is Rs 80,500 Crores

Total Annual Benefit of Agriculture, Drinking Water Supply to Hyderabad and Industries put together is Rs 21,521 Crores

Total Annual Cost even accounting for Interest, Depreciation, O&M and Cost of Power is Rs 13,923 Crores

This giving a healthy Benefit to Cost Ratio of 1.55 for the entire Project.

Coming to the stance of Political Parties:

Congress Party: Main opposition made its counter presentation in August 2016.

TJAC released its report on Kaleshwaram Project in November 2016

While BJP has not made its position clear its Member and advisor to the Central Water Minister Mr Sriram Vedire released his Book on Optimal Utilization of Godavari Waters in Feb 2017

TDP has not made its position clear, indirectly indicating its not opposing the project while its Govt in AP is trying its best to stall or delay the project using its influence in Center.

By now people have made their own opinion about TJAC and Congress as their opinions have been elaborate touching various aspects.

It would be desirable for Telangana BJP to state its position unequivocally with specifics not be evasive as their spokespersons are doing with opinions they air are never consistent and among themselves nor with the contents of the book endorsed by Central Ministers, either BJP has to fully own up the book or has to make its stand with specifics as is done by Congress party and TJAC already.

Any other party which is serious about Telangana state must make their view clear with specifics and make it public.

The discourse and priority shown by Government of Telangana to address this Core issue of Water for the State has to be commended and the debate happening with many spending their time and expertise to contribute or counter to the state government effort is a good sign for democracy and development going hand in hand in new state of Telangana while it may not satisfy all.

All information in this article is a Public information.

This Project has Massive Scope to Improve the Benefits and Reduce the Costs due to enormous number of Controllable Variables (Choice of Source of Water, Choice of Impounding or LIFTING, When to LIFT vs  Uncontrolled Variables such as timing and quantum of Rains, Floods and inflows into Rivers from upstream catchment areas, power availability and costs of power etc.

Suggest and Look forward for  the state funded Technology and agriculture Universities and Institutes to focus on Cost and Benefit Optimization Respectively of the Largest State Investment ever.

  • How to Make More Farm Produce from 1 TMC of Water ?                                                                – By Agriculture & Horticulture Universities
  • How to Reduce average Cost of LIFTING 1 TMC of Water ?                                                                – By Technology Universities and Institutions

KCR Delivered Chattisgarh Power to Telangana in April 2017 – Whats TJAC Reflection ?


Telangana State was not only denied fair share of water for 58 years but it was created as a Completely dependent on AP as far as Power is concerned and most had predicted dooms day on power front for Telangana state .

Salute the CM for his meticulous planning and creating brilliant leader for TSGENCO and TSTRANSCO as CMD to remove any room for failures in co-ordination and decision-making in the form of Sri D Prabhakar Rao

Without being part of the Central Government and AP starting with Power Terror on the new Telangana State cancelling PPA’s unilaterally and signing up with all available IPP in South India to Choke Power Supply to Telangana has not only handled the immediate Crisis but has worked on the long term fool proof solution of connecting Telangana to the National Grid with 765 KV HVDC link.

CM and the Team has delivered mission impossible by getting this long lead item delivered thru Central Govt enterprise by creating must deliver situation by striking deal with BJP ruled Chattisgarh state Govt for securing 1000 MW Thermal Power Plant exclusively for Telangana for period of 12 years, with PPA in place, He has not only got this Very High Capital Intensive Project delivered on Scheduled Date when Chattisgarh Power is signed up  ie 1st April 2017 without fail and also Got Center to include Warora – Warangal 765 HVDC second link for Telangana included in to the National Grid Plan.

It certainly is the time to recall :

An Analysis on the Power Sector Developments in Two Years by K. Raghu Spokesperson, TJAC Telangana Joint Action Committee (TJAC) Publication July 2016 © TJAC ” Rs 60

 

This book was released in July 2016, it claimed Telangana State would have to wait for at least 30 months (Two and half years) for the Wardha – Dichpally Power Grid HVDC link to happen so, Telangana would have to suffer thousands of crores losses in-spite of not able to get power from Chattisgarh from Scheduled date on 1st April 2017, presumably  due to no grid connectivity ..

Well, within 9 months of their report the state is already receiving the power supply ..

Will TJAC admit their mistake  and Congratulate the CM and Team that worked tirelessly for solving the Core problems for the state development and growth of its economy and welfare of people or will continue to defend indefensible malicious reports they are churning out that are anything but twisting of facts and selective use of facts in isolation to mislead people for some hidden agenda

Hope and wish TJAC team shuns its approach to find fault for the sake of finding fault and starts using their expertise with constructive suggestions with humility and dignity and deal with elected government with the respect it deserves.

Telangana MP’s and Team in Delhi also deserves compliments for effective follow-up in Center.

Telangana Government should thank Central Power Minister Piyush Goyal for coming good on the promise.

Meanwhile now, Scheduled Power cut has certainly gone into history books in Telangana State

Jai KCR

Jai Telangana

Debunking the Dubious Power Purchase Costs Reported in Deccan Chronicle


Telangana DISCOMS Project Average Cost of Power Purchase of All Sources to come down to Rs 4.45 in 2017-18 from Rs 4.51 in 2016-17

This is in response to Article Published in Deccan Chronicle on 24th March 2017  with title “Telangana buys ‘costliest’ thermal power from Andhra Pradesh” stating In Andhra Pradesh the highest cost per unit is Rs 20.57 and the lowest is Rs 5.57, while it is Rs 4.69 to Rs 3.60 in Telangana.”

This is a gross misrepresentation and inference either out of ignorance or is part of deliberate propaganda, either way Since this sends Very Wrong message to the people in both states hence below factual explanation is necessary:

Firstly, these Figures are taken from Computations in the form of Indent of ARR (Aggregate Revenue Requirement) Presented by TS DISCOMS to TSERC for the year 2017-18. TSDISCOMS have followed as expected of them, to first make Total Utilization of All the Power Available and Entitled within Telangana under the AP Re-organization Act. (ie KTPS (A,B,C, V and VI), RTB, KTPP (I and II),  It then Started indenting for estimated Utilization of Entitlement of AP Power Starting with Maximum from Lowest Variable Cost from VTPS-IV (Rs 2.99) then RTP II (Rs 3.20), VTPS I,II,III (Rs 3.26), then Last bare minimum is indented from RTPP I (Rs 3.63) and RTPP II (Rs 3.63) which have highest incremental cost,  This is the Optimal Way of Indenting to Minimize the Total Costs that any State ERC will also expect from DISCOMS the Result is TSSPDCL Indent reveals it managed to keep the Average Cost of Power Purchase Per unit @ Rs 4.45 for Average Power Load of 7770 MW.

What the authors have Misrepresented is,  With Total Cost Minimization approach TSSPDCL has Projected to avail Only 62 MU from 509 MU Entitlement from the Costliest plant RTP III as a result since Total FIXED Cost is anyway have to be born by both states as per the act till 2024 or before when the PPA expires.  (Notional Cost per unit for this 62 MU out of Total Requirement of TSSPDCL 38,432 MU which is just 0.1% of the Power Purchase by TSSPDCL) is reported in work sheet as Rs 20.57, This is a notional number of a miniscule line item that can technically become Infinity if we indent is ZERO MU from this unit as we still have to Pay the full FIXED Price for the Plant that’s the nature of Power Sector.

When One refers to Similar ARR Filing of APSPDCL with APSERC it would keep the indent bare minimum for RTS-B which is the costliest of all TSGENCO power hence its Notional Cost works out as Rs 18.61 to AP and same can be found.

In nutshell, Reality is, there is not much difference of all the shared thermal power plants between Andhra Pradesh and Telangana. People in neither state need to think their GENCO is better or bad as far as the cost of Thermal Power supply is concerned and will have to decide on how to treat this sort of journalism and the so called experts making such report in mainstream media or social media.

Real Good News is, with DISCOMS projecting more than required power availability they are geared up to provide uninterrupted power supply for 2017-18 and the Average Cost of Power of all sources is Expected to come down from Rs 4.51 in 2016-17 to Rs 4.45 in 2017-18 these are the two positive elements that should have been highlighted instead the authors have chosen to look the other way for reasons they only know better.

I am reminded of this .. 

సూర్యుడిని చూడమంటే చీకటిని చూసేవారిని
చంద్రుడిని చూడమంటే మచ్చలు చూసేవారిడిని
గులాబీని చూడమంటే ముల్లును మాత్రమే చూసేవారిని
మామూలు మనుషులు అనలేం..

వీరితో తస్మాత్ జాగ్రత్త .. అని అనడం తప్ప ..

Venkat Gandhi

 

Contrasting Andhra and Telangana Chandranomics


Time to take stock of How the Two “Chandra” in Telangana and Andhra are going about their Financial Budgeting and Actual if I may call as “Chandranomics” of  Andhra and Telangana

Andhra Chandranomics (AP Budget Estimate, Re-estimate and Actual since 2015)

B.E. : Budget Estimates  R.E. : Revised Estimates during next budget   Actual : Reported during next to next budget

  • Original Budget vs Actual State Performance in Revenues is about 90%
  • Center Grants are 124 % of Budget (Andhra Media will make all believe it otherwise)
  • Public Debt Achieved is 247% Rs 53,681 Crores (did we hear it from any Opposition and Andhra Media ?) 
  • Actual Cash in-flows is 26% Over the Original Budget, primarily due to Over 30,000 PLUS Crores more Borrowings over and above the Budgeted and Revised Estimates
  • Lesson (Final Actual Borrowings and Centers Grants are Managed under Andhra Chandranomics Secretly and are not revealed to Assembly and public thru Original or Revised Estimates of Budgets Sessions, Total Mockery of Democracy and Total collusion of Parties and Media in the State that such things is not brought out in to public domain
  • AP is having Very Special Category Status in Center and RBI, no FRBM or any Rules apply to this state and CM

Telangana  Chandranomics (TS Budget Estimate, Re-estimate and Actual since 2015)

B.E. : Budget Estimates  R.E. : Revised Estimates during next budget   Actual : Reported during next to next budget

  • States Own Original Estimates and Final Actual Performance is around 80%
  • Center’s Grants have been less than 80% of Budget and less than Half of what are granted to AP
  • Telangana Chandranomics Keeps stretched targets in Budget and does proper revision brings it close to reality and final figures may be close to R.E.
  • Good Financial Management is reflected Borrowings too have been reduced when revenues have been short
  • All hovering around 80% of Original Estimates is Chandranomics of Telangana
  • Evidence of Healthy Growth of States Revenues is Visible

The Buzz in Mainstream Media and Social Media is Not about Andhra Pradesh Borrowings of 250% than in Budget in 2015-16, but is Projecting Telangana has done Huge Borrowings when in reality it did only 81% of what it estimated in the Original Budget.


At the outset let me be clear this Post having written after reading the book of Sriram Vedire Garu, I mentioned his name and book title and the points reinforcing the current state government initiatives and take away points ..

However, Contours of Kaleshwaram to Srisailam National Project as Phase 2 to Kaleshwaram is Mine not attributed to the Book or the author, as the book proposes ILR to Nagarjuna Sagar, its my view that Kaleshwaram to Srisailam is feasible as its FRLat 270 M is less than Dindi 393 M and more beneficial as its guaranteed way of diverting water to Rayalaseema another Arid and Water deficit Region particularly with KWDT II, Srisailam will witness 118 TMC reduction in inflow as compared to KWDT I with both Maharashtra and Karnataka having been allocated 118 TMC more water at 65% dependability, hence this Reduction need to be back filled with Godavari Water to keep intact current investments made and plans of Andhra Pradesh and Telangana based on Srisailam Waters.

Diversion to N Sagar thru 300 M cotor proposed as ILR in the book while assures the Command Area under Sagar and Krishna Delta it can not assure the water availability for command area under Srisailam Left and Right Banks.

Once 400 M contour Canal is established it any way can serve all the purposes of 300 M contour canal

Its my view 400 Meter should get higher priority and should be done first, this is different from whats suggested in the book.
Any one having any comment or questions on the article are requested to direct to me and not to Sriram Vedire Garu who is fully occupied with multiple critical tasks in Central and Rajasthan State Government Tasks.

20170302-tt-water-from-kaleshwaram-to-srisailam